مىكردند و بر روى آن به دقت و بررسى مى پرداختند . در آن دوران در هر محفل علمى نه تنها دانشجويان تشنه و نيازمند آموزش ، كه حتى دانشمندان قادر به آموختن و آموزگارى نيز نداى قال الباقر وقال الصادق سر مى دادند ، و بدين گونه به سخنان خود اعتبار و ارزش بى چون و چرا و ترديدناپذير مىبخشيدند ، زيرا كه تنها منبع ارجمند و مستند ارزشمند آنان و تنها پشتوانهء گفتارهاى علمى شان ، گفته ها و ارشادات و توجيهات و توضيحات علمى آن بزرگ زمان و يگانهء دوران و پدر ارجمند آن امام ، شكافنده علوم و دانشها بود و بس . او پايه گزار و تنظيم كننده رشته‌هاى مختلف حديث ودرايت است كه قدر و قيمت و اعتبار و منزلت شيعيان را با احاديث و مراتب پرمنزلت آن بالا برد . چنان كه در همان يك دوره ، بيش از 4 هزار دانش پژوه و دانشمند از پيشگاه امام در اين رشته كسب علم و دانش كرده و به نقل روايت پرداخته اند . براى درك عظمت گوشه اى از آن دانشگاه بى همتاى اسلامى كافى است گفته شود ، " اصول چهارصدگانه " حديث و معارف اسلامى كه تنها منبع اصلى و اصيل كتابهاى معتبر چهارگانه " كافى " شيخ كلينى ، " من لا يحضره الفقيه " ابن بابويه ، " تهذيب " و " استبصار " شيخ طوسى قرار گرفته ، محصول مستقيم شاگردان با كفايت امام صادق ( عليه السلام ) بوده است . . . . آرى ، در مكتب پربار امام ، شاگردان برجسته اى همچون : أبان بن تغلب ، محمد بن مسلم وزرارة بن اعين پرورش يافتند كه نخستين اينان بيش از سى هزار حديث ، و دومينشان بيش از شانزده هزار حديث از امام صادق وبيش از سى هزار حديث از پدر بزرگوارش امام محمد باقر نقل كرده اند . در ديگر رشته‌هاى علوم و فنون و معارف نيز شاگردانى چون : جابر بن حيان ثقفى ، و هشام بن حكم تربيت يافته اند كه هر دو از پايه گذاران دانش شيمى و علم كلام به شمار مى روند و نيز از ديگر شاگردان نامدار امام مى توان و بايد به : هشام كلبى نسابه ، مؤمن طاق وحريز اشاره كرد ، و از رجال نام آور برخاسته از آن مكتب نيز مى توان سفيان ثورى ، ابوحنيفه ، قاضى سكونى ، قاضى ابوالبخترى و . . . را نام برد . ما در اين مجموعه كوشيده ايم بخشى از حيات ، تلاش و كوشش اين امام همام و آن